Donostiako euskal idazleak

Bilatu

Bilaketa Kronologikoki

Axola ez duenean

Gorrotxategi, AritzAlberdania, 2009 Nobela

Pasartea

        Emakumea autobusera igo zen gainerako bidaiariekin batera. Barruan ez zegoen lekurik, eta, nola edo hala, kokatu zuen gorputz nekatua erdiko barraren eta ondoko aulkiaren artean. Leihotik begiratzean, beste behin ohartu zen 48. lineako autobusak gero eta ezkatatsuagoak zituela leihoak, egunetik egunera ezkatatsuagoak, gauero kaian amarratuta utziko balute bezala, haize gatzatu eta alga korapiloen artean. Lur-garraiotik gutxi eta urpekaritik gehiago zuen ibilgailuak aurrera egin zuen, ohiko bideari lotuz.

        Emakumeak San Juango zubia bilatu zuen hurrena: ibaiaren lasterra; bazterrean eraikitzen ari ziren etxe berrien hormigoizko hezurdurak, lehen Chicha indigena garagardo fabrika zegoen terrenoan; hezurduren gainetik, garabiak, eta haize epelaren arrastorik ez. Langile batek hezurduretako batean utzitako alkandora zementu hautsez zikindua geldi-geldi zegoen. Hitz bat, galdera bat etorri zitzaion emakumeari ahora, baina, azken boladan sarri gertatzen zen bezala, ezin izan zuen galdera artikulatu.

        Felix senarra hil berri zitzaionetik, Irene Sagastak bazuen bular aldea estutzen zion korapilo bat, hitzak ahora jostea zailtzen ziona. Ezustean etorri zen bihotzekoa. Ez zuen edaten ez erretzen; tarteka, gimnasiora joaten zen gorputza zaintzera. Medikuak ere esan zion, horrelakoak gertatzen zirela. «Baina niri tokatu behar», kexu zen bere artean Irene, malkoei eutsiz, sinetsita, ordu arte, kontu itsusi haiek beti besteei gertatzen zitzaizkiela. Beti besteei eta ez norberari.

        Zortzi urte joanak ziren ezkondu zirenetik, eta ez zuten umerik. Felixi, ordea, ez zitzaion berriketa gai hura gustatzen. Etorri behar baziren, etorriko ziren. Umeak, esan nahi baita. Ez zuen adopzioaz ezer jakin nahi, baina luzamendutan ibiltzen zen emaztea eta bien arteko eztabaidak saiheste aldera. Edo, gutxienez, Irene kontsolatzeko, neke egiten baitzitzaion emakumearen atsekabea leuntzea. Bera ere gaizki sentitzen zen halakoetan. «Momentuz, ez, aurrerago ikusiko dugu», esaten zion gehienetan, Ireneren hutsunea sabel aldera mugatzen zela sinetsita. Baina hutsunea handiagoa zen, begi hutsez ikusterik ez bazegoen ere. Zentzu horretan, Ireneri bitxia iruditzen zitzaion hutsunea sentitzea aurrez betea ez zegoen lekuan.

        Felix kontabilitateaz arduratzen zen zapatak egiten zituen fabrika batean. La Torretik hamar bat kilometrora zegoen fabrika, Politeknikoaren ondoan. Metroko geltokia etxetik hurbil geratzen zen, abantaila handia zena. Irenek, berriz, liburu-denda batean egiten zuen lan, liburu-saltzaile. Ribeyro eta J.C. Gilardo zituen idazle kutunak, baina irakurle itsua zen, baita ere, XIX. mendeko idazle errusiarretarako. Klasikoak: Gogol, Dostoievski, Tolstoi... Aitak herentzian aspaldi utzitako gauzen artean, Aguilar bildumako hamabi liburukote zeuden, 64ko ediziokoak gehienak. Gaztetan ordu asko eman zituen etxeko ganbaran, liburuki larru azal dotore eta lodikote haiek irakurtzen. Buruz zekizkien pasarte asko. Sarritan, lagunei nola sentitzen zen esateko, literatur pertsonaiak erabiltzen zituen. «Iván Nikíforovich bezain haserre nago. Eskopeta ematea espero baduzu, jai duzu». Halakoetan, lagunek ez zioten jaramon handirik egiten. Felixi, ordea, grazia egin zion kontu hark, batez ere, Irenek berarekin maitemindua zegoela esan zionean, Ana Karenina Vronsky kondeaz maiteminduta zegoen bezala.

        Pinto plazako kafe etxeetako batean zeuden egun hartan, El Gaviero izeneko hura, memoriak huts egiten ez bazion behintzat. Gerora, jabe zaharrak, jubilatzeko ordua heltzean, semearen eskuetan utzi zuen negozioa, eta semeak betiko mahai-aulkiak kendu, dekorazioa goitik behera aldatu, eta dantzaleku bihurtu zuen El Gaviero zaharra, eta lokal berriari Rabuffeti Pub izena jarri zion. Dudarik gabe, negozioaren ikuspegi arras diferentea zuten aita-semeak. Jabe aldaketarekin batera bezeria aldaketa etorri zen, filosofia ez baitzen lehengoa, kafetegi baten filosofiaz hitz egin badaiteke. Ordu arteko giro lasaiak oso bestelako giro bati utzi zion leku, zaratatsuagoa, iskanbilatsuagoa; eta, pixkana, Irenek eta Felixek kafetegira joateari utzi zioten. Baina hori geroago etorri zen. Egun hartan, aurrez aurre eserita zeuden. Bietako inork ez zuen ezer esaten. Irenek eskua heldu zion Felixi, heldu eta estutu, konplizitate bila. Kanpoan euria ari zuen eta Felixek hotzak ote zegoen galdetu zion. Irenek irri egin zuen, eskuarekin ilea atzeraka apartatuz, «zu bai txotxoloa». «Zer duzu?», galde egin zion Felixek, jokoz kanpo. Orduan bota zizkion emakumeak hitz haiek: zutaz maiteminduta nago, Ana KareninaVronsky kondeaz maiteminduta zegoen bezala. Jakina, Felixek ez zituen ez Ana ezta Vronsky hura ezagutzen, baina, Ireneri aitortu zionez, bere etxebizitza blokean bazen Kronsky izeneko agure bat, gerra ondorenean Errusiatik La Torrera ihes egindakoa. Errusiatik edo..., batek zekien nondik. Irenek musu eman zion ahoan Felixi, jostari, eta Kronsky horren berri emateko eskatu zion.

        Zurrumurruen arabera, hasi zen Felix, burutik eginda zegoen agurea. Bizar luze sarriko gizaseme hura aterki batekin ateratzen zen kalera eguzkiak erretzen zuen egunetan. Euria ari zuenetan, berriz, aterkirik gabe abiatzen zen. Blai eginda itzultzen zen gero, putzutan saltoka ibili den haurraren irribarre zabala ezpainetan. Irribarreaz gain, alkohol loretan zimeldutako erbatzak erortzen zitzaion ezpainetan behera. Baina begietako malkoak benetakoak ziren. Esaten zutenez, beti taberna berera joaten zen, sorterrian hildako lagunengatik topa egitera. Hildakoen izenak paper batean idatzi eta hustutako vodka botilan sartzen zituen gero. Tabernatik ateratzean, ibaira joaten zen zuzenean, botila uretara botatzeko. Auzokoak beldur ziren, egunen batean, botila bota ordez ez ote zuen, nahastuta, bere burua botako.

        Edonola ere, Felixi erabakigarria iruditu zitzaion izenaren kointzidentzia. Vronsky eta Kronskyrena, alegia. Gerora ulertu zuen zergatik zien horren izu handia Irenek trenei. Tolstoirena zen errua. Are gehiago, emakumearen ahotik jakin zuen idazle errusiarra Astapovoko tren geltoki triste eta erdi abandonatuan hil zela, Jainkoaren bila ihes egin zuenean.

        Gaztetan, Ireneri idazle izatea pasatu zitzaion burutik. Hori, dendan lanean sartu baino urte batzuk lehenago izan zen. Gero, asko aldatu ziren gauzak. Herriak bizi zuen krisi ekonomikoari aitaren heriotza gehitu zitzaion. Auto batek harrapatu zuen Licenciado Arreola kalean. Amak lanean hasi behar izan zuen arropa denda batean, orain saltzaile orain jostun, baina soldata bakarrarekin ez zen iristen etxeko gastuetarako. Egoerak hartaratuta, Irenek idazkari ikasketak egin zituen gogoz kontra, aitaren urruneko lehengusu baten familia-negozioan lanpostu bat emango ziotelakoan. Ama eta lehengusua tratu batera heldu omen ziren. Ikasketak egin bitartean, Irenek amari laguntzen zion arropa josten. Batzuetan, mahukak; besteetan, botoiak; hurrengoan, lepo ertzak... Azkenerako, trebezia handia hartu zuen orratz-kontuetan. Zoritxarrez, lehengusuak porrot egin eta enpresa saldu behar izan zuen luze gabe. Hilabete txarrak izan ziren Ireneren familiarentzat, itogarriak. Hala ere, ikasketak amaitu eta, lan bila zebilen garaian, amaren aholkuei gor eginez, literatur tailer batean eman zuen izena. Ordurako, ez zitzaion burutik pasatzen idazle ofizioan muturra sartzea. Ez zen hori. Irenek arnasa behar zuen, ihesbide bat.

        Nekatuegia zegoen negozio eta banketxeetako bulegoak kurritzeaz; nazkatuta, betiko erantzun eta kartoizko gupida aurpegiekin, bizkarrean jasotako animu kolpe leunekin nahiz antzeko beste mila xehetasunekin, etsigarriak denak ere. Hura ez zen bizitzaz zuen ideia. Eta kontua ez zen bizitzaren norabidea iraultzea; talentua falta zitzaion horretarako, hainbeste bazekien. Haatik, ur azalera atera nahi zuen arnasa bila, inguruko zikinkeriatik kanpo.

 

Idazlearen beste liburu batzuk

Atzera